انتخاب موضوع پایان نامه و نوشتن پروپوزال از جمله مواردی است که ذهن دانشجویان فوق لیسانس را از ترم دوم به خود مشغول می دارد. معمولا شرکت نکردن در جلسات دفاع دیگران، مطالعه کم در مقالات با موضوعات مختلف در یک گرایش، باعث آگاهی از موضوعات مختلف در هر گرایش برای انتخاب موضوع مورد نظر توسط دانشجویان گردیده است و آنها را مدت های مدیدی سرگردان نموده است. به جای اینکه از ابتدای دوره فوق لیسانس دانشجو با آگاهی از موضوع مورد نظر خود به دنبال مقالات مرتبط و حتی دروس اختیاری مورد نیاز باشد، پس از پایان یافتن واحد های درسی و انتخاب موضوع تز خود توسط استاد راهنما با دوسال عقب افتادن باید از ابتدا به مطالعه در مورد موضوع انتخاب شده توسط استاد راهنمایش برود، یعنی به جای اینکه استاد راهنما متناسب با تز انتخاب شود، تز را استاد راهنما انتخاب می کند. به همین دلایل دوره مطالعه ، نگارش و دفاع از پایان نامه معمولا طولانی می شود و گاه دانشجویان شاغل، دفاع از پایان نامه خود را هرچه بیشتر به تاخیر می اندازند، حتی بعضا مشاهده می شود که مهلت آنها به اتمام رسیده و به صورت ناقص از پایان نامه خود دفاع می کنند و یا عطای آن را به لقایش بخشیده و ترک تحصیل کرده و یا اخراج می شوند. همه موارد فوق باعث فرسایش روحی، سرمایه و وقت دانشجو و دانشگاه می شود و به جای استفاده از علم آموخته شده دانشجو شاید برای همیشه از ادامه تحصیل در مدارج بالاتر و کار در ارتباط با رشته تحصیلی خود منصرف گردد.

متاسفانه برخی از قوانین و مقررات سطحی نگرانه و دست و پاگیر از قبیل ممنوعیت نوشتن پروپوزال قبل از ترم سوم و تصویب آن که معمولا تا پایان ترم سوم به درازا می کشد و ممنوعیت دفاع از پایان نامه تا شش ماه پس از تصویب پروپوزال و قوانینی از این دست به همراه کمبود آگاهی دانشجو که در بالا ذکر شد، همگی دست به دست هم می دهند تا عمری را از دانشجو و کرسی ای را از دانشگاه و سرمایه ای را از مملکت تلف کنند.ارائه دروسی در موضوعات مختلف در هر گرایش، آموزش چگونگی تحقیق و نوشتن پایان نامه و مقاله، اجبار دانشجویان به خواندن پایان نامه های مختلف و ارائه آنها به صورت سخنرانی در کلاس، اجبار دانشجویان به انتخاب یک موضوع خاص پس از پایان ترم اول و کار بر روی جنبه های مختلف آن، خواندن مقالات روز در ارتباط با موضوع انتخاب شده همگی می تواندد کمک حال دانشجویان در انتخاب موضوع باشند تا با علاقه و آگاهی موضوع پایان نامه را انتخاب کرده و با لذت و پشتکار آن را به پایان برسانند و میل آنها به ادامه تحصیل در مدارج بالاتر بیشتر شود.

مورد دیگری که متاسفانه مشاهده می شود تکراری بودن موضوعات کار شده بین دانشجویان دانشگاه های مختلف است که باعث هدر رفتن وقت، سرمایه و ... می شود. البته چند سالی است مرکزی تحت عنوان " مرکز اسناد و مدارک علمی کشور (Irandoc) تاسیس شده که به نگهداری نسخه ای از پایان نامه ها، مقالات و گزارش ها و تولیدات علمی کشور می پردازد. این مرکز وب سایتی را تاسیس نموده تا مراجعین بتوانند از موضوعات کار شده تا کنون آگاه شوند. اما تنها تعدادی از دانشگاه ها دانشجویان خود را موظف به ارائه یک نسخه از پایان نامه خود به این مرکز نموده اند. و تا این مرکز در میان تمامی دانشگاه های کشور همه گیر و نهادینه شود و کارهای انجام شده قبلی نیز به آن اضافه شود زمانی طولانی سپری و سرمایه کلانی از میان خواهد رفت.

نکته دیگر مورد توجه نبود آموزش کارهای علمی به صورت دقیق و کاربردی به دانشجو است. بی توجهی به نرم افزارهای مورد نیاز هر رشته و عدم فراگیری آنها توسط دانشجو، آشنا نبودن با دستگاه ها و کارآیی آنها، روش ها و اصول برداشت اطلاعات که فراگرفته نشده اند، همگی در هنگام نگارش پایان نامه و جمع آوری اطلاعات مورد نیاز باید فراگرفته شوند و این می تواند تمرکز دانشجو را برهم زده و باعث فرسایش ذکر شده گردد، زمان را تلف کرده و دوباره کاری در برداشت اطلاعات را به همراه داشته باشد.

اساتید راهنما معمولا به یک ویراستار علمی بدل شده اند و به جای اینکه در مراحل مختلف یک پایان نامه همراه و همیار دانشجو باشند تنها بازخواست کننده او هستند. به جای اینکه به او ایده بدهند و با وی به کارها و بحث های علمی مشغول شوند منتظراند تا زودتر دانشجو را مرخص کنند تا درآمدی داشته و از سهمیه راهنمایی خود برای نفر جدید استفاده کنند و مقاله ای به نام خود توسط دانشجو به چاپ برسانند. متاسفانه نوع نگاه اساتید راهنمای دانشگاه های ما اشتباه است و بعضا مشاهده شده که دانشجوی ناآگاه را به حال خود رها کرده و برای مدت های طولانی به سفرهای خارجی و فرصت های مطالعاتی رفته اند.

همه مواردی که در بالا ذکر شد تنها گوشته ای از مشکلات و معضلات دانشجویان در انتخاب موضوع و نوشتن پایان نامه است. مطمئنا کسی که برای ادامه تحصیل در مدارج بالاتر از لیسانس تلاش کرده و قبول شده است، از روی علاقه به ادامه تحصیل پرداخته و حیف است که عمر، سرمایه، علاقه، تلاش و پشتکار یک فرد تحصیل کرده به هدر رود. تمامی مشکلات فوق را دیگران حل کرده اند، کافی است کمی با دقت به روش های و کار های آنها نگاه کنیم!

عضوی از زمین شناسان این دیار